Παθήσεις ώμου

Παθήσεις ώμου

Αναμφίβολα, καθώς αναφερόμαστε στον ώμο, αντιλαμβανόμαστε ότι στη συγκεκριμένη περιοχή υπάρχει μόνο μία άρθρωση, όπως είναι, για παράδειγμα, η άρθρωση του καρπού ή του γονάτου. Ωστόσο, στο σημείο αυτό βρίσκονται περισσότερες αρθρώσεις. Αυτές σε συνδυασμό με τους τένοντες και τους μύες που υπάρχουν εκεί επιτρέπουν μεγάλο εύρος κίνησης σε όλο το άνω άκρο.

Από την άλλη πλευρά, όταν έχουμε έντονη δραστηριότητα και πολύ συχνή κινητικότητα χωρίς ξεκούραση, τότε, δυστυχώς, μπορεί να διαπιστωθεί αστάθεια ή πρόσκρουση και προστριβή των τενόντων ή των οστών μεταξύ τους με αποτέλεσμα τον πόνο. Αυτός ο πόνος ενδέχεται να εμφανίζεται κατά τη διάρκεια των διαφόρων κινήσεων της άρθρωσης ή ακόμα και κατά την ακινησία. Επιπλέον, μπορεί να ενοχλεί για κάποιο χρονικό διάστημα και να είναι παροδικός ή να είναι συνεχόμενος και να χρειάζεται αντιμετώπιση από το φυσικοθεραπευτή.

Ποια είναι η ανατομία του ώμου;

Η άρθρωση του ώμου περιλαμβάνει τα εξής τρία οστά:

  • το βραχιόνιο οστό,
  • την ωμοπλάτη και
  • την κλείδα.

Σύμφωνα με την παραπάνω εικόνα, παρατηρούμε ότι η ωμοπλάτη έχει τριγωνικό σχήμα και έχει δύο σημαντικά μέρη: το ακρώμιο και την ωμογλήνη. Τα τρία οστά σχηματίζουν δύο άρθρώσεις:

-Την ακρωμιοκλειδική άρθρωση μεταξύ κλείδας και ακρωμίου

-και την γληνοβραχιόνιο άρθρωση, μεταξύ βραχιονίου οστού και ωμογλήνης.

Πιο συγκεκριμένα, η κεφαλή του βραχιονίου ταιριάζει και αρθρώνεται με μία σχεδόν στρόγγυλη υποδοχή στην ωμοπλάτη, η οποία ονομάζεται ωμογλήνη. Το στροφικό πέταλο του ώμου, δηλαδή ένας συνδυασμός μυών και τενόντων, είναι υπεύθυνο για τη συγκράτηση του βραχιονίου που είναι επικεντρωμένο στην ωμογλήνη. Ξεκινά από την ωμοπλάτη και καλύπτει την κεφαλή του βραχιονίου.

Επίσης, γύρω από τον ώμο υπάρχει μια ομάδα από μύες, συνδέσμους και τένοντες. Οι σύνδεσμοι είναι ίνες που συνδέουν τα οστά μεταξύ τους. Οι τένοντες είναι ίνες που συνδέουν τους μύες με τα οστά.

Ποιες είναι οι αιτίες του πόνου στην περιοχή του ώμου;

Αρχικά, τέσσερις μεγάλες κατηγορίες περιλαμβάνουν τα πιο συνηθισμένα προβλήματα όσον αφορά τον πόνο στον ώμο:

  • Φλεγμονή τενόντων/ορογόνου θυλάκου ή ρήξη-σκίσιμο του τένοντα
  • Αστάθεια ώμου
  • Αρθρίτιδα
  • Κάταγμα

Συμπληρωματικά, ο τραυματισμός και η φλεγμονή του στροφικού πετάλου αποτελούν τους πιο κοινούς παράγοντες πρόκλησης πόνου στον ώμο. Ακολούθως, αναφέρονται επιγραμματικά οι τρεις πιο συνηθισμένες παθήσεις που μπορούν να επηρεάσουν το στροφικό πέταλο:

  • Τενοντίτιδα στροφικού πετάλου
  • Σύνδρομο πρόσκρουσης στροφικού πετάλου
  • Ρήξη στροφικού πετάλου

Τα περισσότερα περιστατικά ανθρώπων με προβλήματα στροφικού πετάλου, έχουν πολλές πιθανότητες να αντιμετωπισθούν με επιτυχία εάν συνδυαστεί η ξεκούραση με κάποια παυσίπονη ή αντιφλεγμονώδη αγωγή, αλλά και με την κατάλληλη και εξειδικευμένη για την περίπτωση αυτή φυσικοθεραπεία.

Τι είναι το στροφικό πέταλο;

Στροφικό πέταλο (rotator cuff) καλείται εκείνη η μυϊκή ομάδα, η οποία αποτελείται από τέσσερις μύες, που είναι τοποθετημένοι γύρω από την άρθρωση του ώμου. Οι μύες αυτοί είναι:

  • Υπερακάνθιος
  • Υπακάνθιος
  • Υποπλάτιος
  • Ελάσσων στρογγύλος

Οι μύες του στροφικού πετάλου, λειτουργούν ομαδικά. Με αυτόν τον τρόπο, συμβάλλουν στη σταθεροποίηση της άρθρωσης και βοηθούν στην κίνηση του ώμου. Η λειτουργική αποστολή του στροφικού πετάλου είναι η απαγωγή (πλάγια ανύψωση) και η έσω – έξω στροφή του κάτω άκρου. Όταν γίνεται η ανύψωση του άκρου, το στροφικό πέταλο ολισθαίνει κάτω από το ακρώμιο (τμήμα του οστού της ωμοπλάτης) με τη βοήθεια του υπακρωμιακού ορογόνου θυλάκου.

Ακολουθώντας τις παραπάνω ενδείξεις στην εικόνα παρατηρούμε ότι υπάρχει ένα χώρος κάτω από το ακρώμιο της ωμοπλάτης που ονομάζεται υπακρωμιακός χώρος. Μέσα από αυτό το χώρο περνά ο τένοντας του στροφικού πετάλου.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το σχήμα του ακρωμίου παίζει καθοριστικό ρόλο στην παθολογία του συνδρόμου. Πιο συγκεκριμένα, στο ακρώμιο τύπου Ι (φυσιολογικό) η κάτω επιφάνεια του ακρωμίου είναι επίπεδη και επιτρέπει την ολίσθηση του στροφικού πετάλου κάτω από το ακρώμιο με την ελάχιστη δυνατή προστριβή. Στο ακρώμιο τύπου ΙΙ η κάτω επιφάνεια του ακρωμίου είναι κεκλιμένη περιορίζοντας σημαντικά την προστριβή μεταξύ του στροφικού πετάλου και του ακρωμίου, ευνοώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την προστριβή του στροφικού πετάλου με αυτό. Καταλήγοντας, το ακρώμιο τύπου ΙΙΙ είναι αγκιστρωτό και σε αυτήν την περίπτωση ακόμα και μια μικρή ανύψωση του βραχίονα έχει ως συνέπεια την πρόσκρουση του στροφικού πετάλου στο ακρώμιο.

Τι προκαλεί την τενοντίτιδα του στροφικού πετάλου;

Οι βασικότεροι παράγοντες που θεωρούνται καθοριστικοί για την ανάπτυξη της τενοντίτιδας είναι ο ερεθισμός και η φλεγμονή των τενόντων και των μυών του στροφικού πετάλου. Συνήθως εμφανίζεται αιφνιδίως. Συχνά ενδέχεται να προϋπάρχει κάποιος τραυματισμός. Τούτο συμβαίνει εξαιτίας της πρόσφατης υπερβολικής χρήσης του ώμου. Συνηθέστερα, διαπιστώνεται σε ανθρώπους που αθλούνται και, ιδιαίτερα, σε εκείνους που κάνουν ρίψεις (ακοντιστές, πάικτες handball, volley). Αντίθετα, οι μη αθλητές είναι δυνατό να έχουν ιστορικό πρόσφατης ανύψωσης βάρους ή δραστηριοτήτων που περιλαμβάνουν επαναλαμβανόμενες κινήσεις του ώμου. Συνάμα, υπάρχουν κάποιες φορές που οι τένοντες του στροφικού πετάλου έχουν τις λεγόμενες ασβεστώσεις. Αυτές οι ασβεστώσεις εναποτίθενται στους τένοντες, λόγω μακροχρόνιας φλεγμονής. Η περίπτωση αυτή ονομάζεται ασβεστοποιός τενοντίτιδα.

Ποια είναι τα συμπτώματα της τενοντίτιδας του ώμου;

Το κύριο σύμπτωμα είναι ένας ξαφνικός και οξύς πόνος και εν συνεχεία επώδυνη κίνηση του ώμου. Ο πόνος γίνεται πιο έντονος , όταν ανυψώνεται το χέρι πάνω από το ύψος των ώμων. Καθημερινές δραστηριότητες όπως η κολύμβηση, το μπάσκετ, το χτένισμα μαλλιών και η ζωγραφική μπορεί να είναι επώδυνα, ενώ το γράψιμο και η πληκτρολόγηση έχει λιγότερο άλγος. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει και η χρόνια τενοντίτιδα, που είναι αποτέλεσμα εκφύλισης του συγκεκριμένου σημείου και εμφανίζεται μετά από επαναλαμβανόμενους μικροτραυματισμούς και έχει άμεση σχέση με την ηλικία. Γενικότερα, αυτή η επώδυνη κατάσταση δύναται να επηρεάσει – πέρα από την καθημερινότητα – και τον ύπνο

Ποια είναι η κλινική εικόνα του ασθενούς;

Ο φυσικοθεραπευτής είναι σε θέση να κάνει διάγνωση με το ιστορικό και την κλινική εξέταση του ασθενούς. Το ιστορικό περιέχει ερωτήσεις για το πότε και πώς άρχισαν οι ενοχλήσεις στον ώμο, αν προϋπάρχει τραυματισμός και τι επιδεινώνει το πρόβλημα. Η κλινική εξέταση περιλαμβάνει κινήσεις της άρθρωσης σε διάφορες θέσεις, αλλά και η εξωτερική εμφάνιση της συγκεκριμένης περιοχής. Συνεπώς, εξετάζεται εάν υπάρχει κάποιο πρήξιμο, φυσική ανωμαλία ή ακόμα και μυϊκή ατροφία. Παράλληλα με την εξέταση αυτή ο ειδικός συνεχίζει με την ανεύρεση των ευαίσθητων και πονεμένων σημείων με διάφορες πιέσεις. Τέλος, θα παρατηρήσει και θα εξετάσει το εύρος κίνησης και την μυϊκή ισχύ μέσω διαφόρων ειδικών δοκιμασιών. Μια από τις δοκιμασίες που μπορούν να βοηθήσουν στη διάγνωση της πάθησης ονομάζεται «δοκιμασία επώδυνου τόξου». 

Στην εξέταση συμπεριλαμβάνεται και ο απεικονιστικός έλεγχος, δηλαδή:

  • X-rays – Οι απλές ακτινογραφίες θα καταδείξουν κακώσεις ή κατάγματα των οστών.
  • U/S – υπερηχογραφικός έλεγχος. Θα καταδείξει τα μαλακά μόρια, αλλά εξαρτάται πολύ από την εμπειρία του χειριστή.
  • MRI – μαγνητική τομογραφία. Επί ενδείξεων μπορεί να ζητηθεί και μαγνητική τομογραφία στην περιοχή, η οποία θα δείξει καλύτερα τα μαλακά μόρια – τένοντες, συνδέσμους, μύες και χόνδρους.
  • CT – αξονική τομογραφία. Συνδυασμός της ακτινογραφίας με την τεχνολογία του υπολογιστή που δείχνει καλύτερα και λεπτομερέστερα τα οστά στον ώμο.
  • Ηλεκτροφυσιολογικός έλεγχος. Για την εξακρίβωση πίεσης κάποιου νεύρου σαν αιτία των συμπτωμάτων.
  • Μαγνητική Αρθρογραφία – Έγχυση σκιαστικού (σκιαγραφικού) στην άρθρωση πριν την εξέταση με MRI για την καλύτερη, λεπτομερέστερη απεικόνιση των μυών, τενόντων και χόνδρων και την ανάδειξη μικρών βλαβών.

Ποια είναι η φυσικοθεραπευτική αντιμετώπιση;

Στο γενικότερο πλαίσιο της φυσικοθεραπευτικής αποκατάστασης των παθήσεων του ώμου θα πρέπει, αρχικά, να εξεταστεί η κλινική εικόνα του ασθενή ως προς τη στάση του σώματος, διότι δεν πρόκειται πάντα για ένα σύνδρομο που προκύπτει από την υπερχρήση ή την κατάχρηση (εάν εξαιρέσουμε φυσικά την περίπτωση του ασβεστώματος). Με λίγα λόγια, έχουμε απλά να κάνουμε με μια τενοντοπάθεια ή τενοντίτιδα του υπερακανθίου. Επιπλέον, υψίστης σημασίας θεωρείται η ανίχνευση της πηγής του προβλήματος και το ενδεχόμενο να προέρχεται από τον αυχένα. Ακόμη, είναι απαραίτητο να δηλώσουμε τα trigger points της ωμοπλάτης και του αυχένα κατά μήκος του βραχιονίου.

Εν συνεχεία, προχωράμε στην αμιγή θεραπεία του στροφικού πετάλου επικεντρώνοντας τις κινήσεις μας στον υπερακάνθιο. Εκεί θα δουλέψουμε με τον κρουστικό υπέρηχο, τον εστιασμένο κρουστικό υπέρηχο (focused) και με τη θεραπεία μέσω του Laser Hilterapia.

Οπωσδήποτε είναι αναγκαίο να χρησιμοποιήσουμε τεχνικές κινητοποίησης, με απώτερο σκοπό την άμεση ανακούφιση του πάσχοντος. Πολύ αποτελεσματική είναι η τεχνική Mulligan, καθώς αποσκοπεί στην αλλαγή του άξονα του ώμου, γιατί – προφανώς – εξαιτίας της κακής στάσης θα έχει επηρεαστεί κατά πολύ. Ίσως χρειαστεί να δουλέψουμε και στην περιοχή του αυχένα, αν διαπιστώσουμε ότι ο πόνος έρχεται νευροφυσιολογικά από τον αυχένα προς τον ώμο. Στο τέλος της θεραπείας, προβάλλει αδήριτη η ανάγκη να προβούμε στην ενδυνάμωση του στροφικού πετάλου.

Στην περίπτωση του ασβεστώματος αξίζει να σημειωθεί ότι η χρήση του κρουστικού υπερήχου πρέπει να γίνεται με το σύστημα focused για να μπορέσει να σπάσει το ασβέστωμα και όχι μόνο με τη μέθοδο radial. Η θεραπεία είναι ανώδυνη  και έχει αποτελέσματα – συχνά – από την πρώτη κιόλας συνεδρία σε ποσοστό της τάξεως του 30%. Προτιμούμε, τέλος, ο ασθενής να έρθει δίχως να έχει κάνει προηγουμένως ενέσεις κορτιζόνης και να βρίσκεται σε οξεία ΄φάση χωρίς τη χρήση αντιφλεγμονοδών φαρμάκων.

Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα παραπάνω, ο ασθενής από την μεριά του οφείλει να ακολουθήσει τις πολύ χρήσιμες συμβουλές του φυσικοθεραπευτή και να τροποποιήσει από δω και πέρα τις δραστηριότητες του.