Μερική Ρήξη Υπερακανθίου

Η μερική ρήξη υπερακανθίου τένοντα είναι μια μη ολική διακοπή της συνέχειας του τένοντα, ουσιαστικά μια σχισμή που δεν διαπερνά σε όλο του το πάχος. Αντίθετα, η ολική ρήξη υπερακανθίου τένοντα αντιστοιχεί σε πλήρη διακοπή, δημιουργώντας «τρύπα» στον τένοντα.

Ο υπερακάνθιος μυς βρίσκεται πάνω από την ωμοπλάτη και ο τένοντάς του περνά κάτω από το ακρώμιο, για να καταλήξει στο βραχιόνιο. Βοηθά στην έναρξη της ανύψωσης του χεριού και σταθεροποιεί την κεφαλή του βραχιονίου μέσα στην ωμική κοιλότητα. Είναι ένας από τους τέσσερις τένοντες του στροφικού πετάλου του ώμου, της ομάδας μυών που σταθεροποιεί και κινεί την άρθρωση. Λόγω της θέσης του κάτω από το ακρώμιο και της υψηλής λειτουργικής του καταπόνησης, ο υπερακάνθιος είναι ο πιο συχνά τραυματιζόμενος τένοντας του ώμου.

Πολλές φορές το κοινό χρησιμοποιεί τους όρους θλάση υπερακανθίου και μερική ρήξη εναλλακτικά. Τεχνικά, η θλάση αφορά μυϊκή κάκωση με μικρότερης κλίμακας βλάβη, αλλά στην κλινική πράξη η φυσικοθεραπευτική αντιμετώπιση και των δύο περιπτώσεων ακολουθεί παρόμοιες αρχές.

Η διάκριση μεταξύ μερικής και ολικής ρήξης γίνεται με απεικόνιση (υπερηχογράφημα ή μαγνητική τομογραφία) και καθορίζει το πλάνο αντιμετώπισης. Στη μερική ρήξη η σχισμή του τένοντα δεν διαπερνά όλο το πάχος του, ενώ στην ολική ρήξη τον διαπερνά ολόκληρο. Η ολική ρήξη ή η αδυναμία ανύψωσης του χεριού χρειάζεται ιατρική εκτίμηση.

Η μερική ρήξη υπερακανθίου μπορεί να επέλθει με δύο τρόπους:

Οξεία ρήξη

• Πτώση πάνω στο τεντωμένο χέρι: Ο ώμος δέχεται απότομη αξονική δύναμη που μπορεί να υπερβεί την αντοχή του τένοντα, ιδίως όταν το χέρι βρίσκεται σε απαγωγή.
• Απότομη άρση ή συγκράτηση βαριού αντικειμένου: Η απότομη φόρτιση του τένοντα, ιδίως όταν πρέπει να συγκρατήσει βάρος ενώ επιμηκύνεται (εκκεντρική φόρτιση), μπορεί να ξεπεράσει την αντοχή του.
• Τραυματισμός σε αθλητική δραστηριότητα: Σε αθλήματα όπως η κολύμβηση, το τένις, το βόλεϊ και το crossfit, ο ώμος εκτελεί επαναλαμβανόμενες κινήσεις πάνω από το κεφάλι (overhead) με μεγάλη ταχύτητα. Ο συνδυασμός αυτός μπορεί να οδηγήσει σε οξεία ρήξη, ακόμα και χωρίς προηγούμενα συμπτώματα.

Εκφυλιστική ρήξη

• Επαναλαμβανόμενες κινήσεις πάνω από το κεφάλι (overhead activities): Κάθε φορά που σηκώνουμε το χέρι πάνω από το ύψος του ώμου, ο υπερακάνθιος μπορεί να συμπιέζεται μεταξύ του ακρωμίου και της κεφαλής του βραχιονίου. Αν επαναλαμβάνεται καθημερινά, η τριβή αυτή φθείρει σταδιακά τον τένοντα.
• Χρόνια τριβή κάτω από το ακρώμιο (σύνδρομο πρόσκρουσης): Το σύνδρομο πρόσκρουσης και η μερική ρήξη συνυπάρχουν συχνά και το ένα μπορεί να επιτείνει το άλλο. Αν το σύνδρομο πρόσκρουσης δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, ο κίνδυνος ρήξης μπορεί να αυξηθεί.
• Φυσική γήρανση του τένοντα: Με την ηλικία, η αγγείωση και η ελαστικότητα του τένοντα μειώνονται σταδιακά.
• Χειρωνακτική εργασία με επαναλαμβανόμενες ανυψώσεις: Βαφείς, ηλεκτρολόγοι, εργάτες οικοδομής και γενικά επαγγέλματα που απαιτούν εργασία με τα χέρια ψηλά αναπτύσσουν εκφυλιστικές αλλοιώσεις νωρίτερα από τον γενικό πληθυσμό.

Τα συμπτώματα της ρήξης υπερακανθίου ποικίλουν ανάλογα με τον βαθμό της βλάβης, αλλά τυπικά περιλαμβάνουν:

• Πόνος στον ώμο κατά την ανύψωση του χεριού: Το χαρακτηριστικό «επώδυνο τόξο» εμφανίζεται μεταξύ 60°–120° ανύψωσης, το διάστημα στο οποίο ο υπερακάνθιος περνά κάτω από το ακρώμιο και συμπιέζεται. Πάνω και κάτω από αυτό το εύρος ο πόνος συχνά υποχωρεί.
• Νυκτερινός πόνος και πόνος ηρεμίας: Ο ύπνος στο πάσχον πλευρό γίνεται δύσκολος και πολλοί ασθενείς αναφέρουν ότι ξυπνούν τη νύχτα. Πιθανή αιτία είναι η αυξημένη πίεση στον ώμο όταν βρίσκεται σε παρατεταμένη εσωτερική στροφή κατά τον ύπνο.
• Αδυναμία ή πόνος στην ανύψωση ή την έξω στροφή: Ο υπερακάνθιος συμμετέχει ιδιαίτερα στην έναρξη της απαγωγής του ώμου, στις πρώτες περίπου 15°. Η βλάβη του μπορεί να δυσκολεύει το σήκωμα του χεριού πλαϊνά ή τη στροφή του ώμου προς τα έξω, κινήσεις απαραίτητες για απλές καθημερινές ενέργειες όπως το ντύσιμο ή το χτένισμα.
• Κριγμός («τρίξιμο») κατά τις κινήσεις: Η αίσθηση «τριξίματος» υποδηλώνει ανωμαλία στην ολίσθηση του τένοντα κάτω από το ακρώμιο ή τη θυλακίτιδα που συχνά συνοδεύει τη βλάβη. Αν και δεν είναι πάντα επώδυνος, ο κριγμός αξίζει αξιολόγηση.
• Δυσκαμψία και μειωμένο εύρος κίνησης: Ο πόνος οδηγεί αντανακλαστικά σε προστατευτική μυϊκή σύσπαση, που με τον καιρό περιορίζει περαιτέρω την κινητικότητα, ιδίως την έξω στροφή και την ανύψωση πάνω από το κεφάλι.
• Αναφερόμενος πόνος στον βραχίονα: Ο πόνος συχνά ακτινοβολεί στην έξω επιφάνεια του βραχίονα, μέχρι τον αγκώνα. Αυτό μπορεί να παραπλανήσει και να αποδοθεί λανθασμένα σε πρόβλημα αυχένα ή αγκώνα.

Η μερική ρήξη υπερακανθίου συνήθως επιτρέπει σχεδόν φυσιολογική κίνηση του ώμου, γι’ αυτό πολλοί ασθενείς καθυστερούν να αναζητήσουν βοήθεια. Η καθυστέρηση μπορεί να επιδεινώσει τη βλάβη.

Αν εμφανιστεί αιφνίδια αδυναμία να σηκώσετε το χέρι μετά από πτώση ή άρση, μούδιασμα στο χέρι ή πυρετός με πρήξιμο και ερυθρότητα στον ώμο, ζητήστε άμεσα ιατρική εκτίμηση.

Η έγκαιρη και ακριβής διάγνωση είναι κρίσιμη για τον σχεδιασμό του κατάλληλου θεραπευτικού πλάνου. Στο i-physio η αξιολόγηση ξεκινά από το πρώτο ραντεβού και συνήθως περιλαμβάνει:

• Λεπτομερές ιστορικό και κλινική εξέταση: Εξειδικευμένα τεστ, όπως το Empty Can, το Drop Arm και το Neer, δίνουν ενδείξεις για την παρουσία ρήξης ή πρόσκρουσης πριν γίνει οποιαδήποτε απεικόνιση.
• Υπερηχογράφημα ώμου: Γρήγορη, μη επεμβατική εξέταση που επιτρέπει δυναμική αξιολόγηση του τένοντα σε πραγματικό χρόνο, χρήσιμη για τον εντοπισμό μερικών ρήξεων, ανάλογα με τη θέση και το μέγεθός τους.
• Μαγνητική τομογραφία (MRI): Η εξέταση εκλογής για την ακριβή αξιολόγηση της έκτασης και της θέσης της ρήξης, καθώς και για την κατάσταση των υπόλοιπων τενόντων του στροφικού πετάλου και του περιαρθρικού ιστού.

Η φυσικοθεραπεία αποτελεί τη θεραπεία πρώτης επιλογής για τη μερική ρήξη υπερακανθίου. Με κατάλληλο πρόγραμμα αποκατάστασης μερικής ρήξης υπερακανθίου, οι περισσότεροι ασθενείς βελτιώνονται σημαντικά χωρίς χειρουργείο.

Φάση 1: Έλεγχος πόνου και φλεγμονής (εβδομάδες 1-3)

Στόχος είναι η ανακούφιση από τα οξεία συμπτώματα χωρίς να θυσιαστεί η κινητικότητα:

• Σχετική ανάπαυση: Όχι πλήρης ακινησία, αλλά αποφυγή των κινήσεων που φορτίζουν τον τένοντα σε επώδυνες γωνίες, ενώ διατηρείται η υπόλοιπη λειτουργία. Η παρατεταμένη ακινητοποίηση δεν βοηθά την αποκατάσταση.
• Κρυοθεραπεία: Εφαρμογή πάγου για 15 έως 20 λεπτά, 3 έως 4 φορές την ημέρα. Μπορεί να βοηθήσει ιδιαίτερα τις πρώτες 48 έως 72 ώρες μετά από έξαρση συμπτωμάτων.
• Θεραπευτικός υπέρηχος και TENS: Τα φυσικά μέσα που χρησιμοποιούμε στο i-physio στοχεύουν στη μείωση της φλεγμονής και στον έλεγχο του πόνου, ώστε να ξεκινήσει νωρίς η κινητοποίηση.
• Ήπια παθητική κινητοποίηση: Ο φυσικοθεραπευτής κινεί τον ώμο εντός ανώδυνου εύρους για να εμποδίσει τη δημιουργία συμφύσεων και τη σταδιακή «πάγωση» της άρθρωσης.
• Έγχυση κατά περίπτωση: Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ο ιατρός μπορεί να προτείνει υπακρωμιακή έγχυση (κορτικοστεροειδούς ή PRP). Τα οφέλη και οι κίνδυνοι εξαρτώνται από τον ασθενή, γι’ αυτό η απόφαση ανήκει πάντα στον θεράποντα ιατρό.

Φάση 2: Αποκατάσταση κινητικότητας (εβδομάδες 3-6)

• Ενεργητική κινητοποίηση του ώμου: Ο ασθενής εκτελεί ελεγχόμενες κινήσεις χωρίς βάρος, στοχεύοντας στην πλήρη αποκατάσταση του εύρους κίνησης.
• Διατάσεις θυλάκου της άρθρωσης: Ιδίως του οπίσθιου θυλάκου, η δυσκαμψία του οποίου αλλάζει την εμβιομηχανική του ώμου και αυξάνει την εσωτερική τριβή του υπερακανθίου.
• Τεχνικές manual therapy (κινητοποίηση): Στοχευμένες παρεμβάσεις στην ωμοπλατοθωρακική και την ακρωμιοκλειδική άρθρωση για την αποκατάσταση της φυσιολογικής εμβιομηχανικής και του ρυθμού κίνησης (scapulohumeral rhythm).
• Νευρομυϊκή επανεκπαίδευση ωμοπλάτης: Ο σωστός έλεγχος της ωμοπλάτης είναι προϋπόθεση για να λειτουργήσουν σωστά όλοι οι τένοντες του στροφικού πετάλου και, συνεπώς, για να αποφορτιστεί ο τραυματισμένος υπερακάνθιος.

Φάση 3: Ενδυνάμωση (εβδομάδες 6-12)

Η ενδυνάμωση αποτελεί τον πυρήνα της αποκατάστασης. Ο στόχος δεν είναι απλώς να «δυναμώσει» ο ώμος, αλλά να αποκατασταθεί η μυϊκή ισορροπία μεταξύ των τενόντων του στροφικού πετάλου, ώστε ο υπερακάνθιος να μην υπερφορτίζεται ξανά.

Το πρόγραμμα εξελίσσεται προοδευτικά, ξεκινώντας από ισομετρικές συσπάσεις και φτάνοντας σε λειτουργικές ασκήσεις με αντίσταση.

Οι χρονικές αναφορές είναι ενδεικτικές και προσαρμόζονται σε κάθε ασθενή.

Στο i-physio, ανάλογα με την εκτίμηση του φυσικοθεραπευτή, συμπληρώνουμε το πρόγραμμα με κρουστικά κύματα (Piezowave), laser υψηλής ισχύος (Hilterapia), Tecar, την τεχνική Ergon και kinesiotaping.

Ασκήσεις αρχικής φάσης (χαμηλή επιβάρυνση)

1. Εκκρεμές (Pendulum exercise) Σκύψτε μπροστά, αφήστε το χέρι να κρέμεται ελεύθερα και κάντε μικρούς κύκλους με τον βραχίονα, χρησιμοποιώντας τη βαρύτητα και χωρίς μυϊκή προσπάθεια. Η χαλαρή αιώρηση του χεριού μπορεί να ανακουφίσει τον πόνο. 3 × 30 δευτερόλεπτα, 2 έως 3 φορές την ημέρα.

2. Ισομετρικές συσπάσεις εξωτερικής στροφής Σταθείτε δίπλα σε έναν τοίχο, με τον πάσχοντα ώμο προς τον τοίχο και τον αγκώνα στο πλευρό, λυγισμένο 90°. Πιέστε ελαφρά το εξωτερικό μέρος του καρπού προς τον τοίχο χωρίς να κινηθείτε. Η ισομετρική σύσπαση ενεργοποιεί τον υπακάνθιο και τον ελάσσονα στρογγυλό με ελάχιστη φόρτιση στον τραυματισμένο υπερακάνθιο. 5 δευτερόλεπτα × 10 επαναλήψεις.

3. Διάταση οπίσθιου θυλάκου (cross-body stretch) Φέρτε το πάσχον χέρι οριζόντια μπροστά από το στήθος και, με το άλλο χέρι, ασκήστε ήπια πίεση προς τον αντίθετο ώμο. Η δυσκαμψία του οπίσθιου θυλάκου μπορεί να σχετίζεται με μεγαλύτερη συμπίεση του υπερακανθίου, γι’ αυτό η αποκατάσταση της ελαστικότητάς του είναι ένα από τα πρώτα βήματα. 30 δευτερόλεπτα × 3 επαναλήψεις.

Ασκήσεις ενδυνάμωσης με λάστιχο (theraband)

4. Έξω στροφή βραχίονα με λάστιχο Κρατήστε τον αγκώνα στο πλευρό, λυγισμένο 90°. Κρατήστε το λάστιχο και περιστρέψτε το χέρι προς τα έξω αργά και ελεγχόμενα. Ενδυναμώνει τον υπακάνθιο και τον ελάσσονα στρογγυλό και βοηθά να αποφορτιστεί ο υπερακάνθιος από τη σταθεροποίηση της κεφαλής. 3 × 15 επαναλήψεις.

5. Έσω στροφή βραχίονα με λάστιχο Ίδια θέση εκκίνησης, κίνηση προς τα μέσα. Στοχεύει τον υποπλάτιο, ο οποίος, όταν είναι αδύναμος, μπορεί να επιτρέπει στην κεφαλή να μετακινείται προς τα εμπρός και να αυξάνει τη σύγκρουση με το ακρώμιο. 3 × 15 επαναλήψεις.

6. Ανύψωση στο επίπεδο της ωμοπλάτης (Scaption) Κρατήστε έναν ελαφρύ αλτήρα (0,5 έως 2 kg) και ανυψώστε το χέρι στο επίπεδο της ωμοπλάτης, περίπου 30° μπροστά από το πλάγιο επίπεδο, μέσα στο ανώδυνο εύρος και όχι ψηλότερα από το ύψος του ώμου. Σε αυτό το επίπεδο η συμπίεση του υπερακανθίου είναι συνήθως μικρότερη, γι’ αυτό η άσκηση συχνά ανέχεται καλά ακόμα και σε πρώιμα στάδια. 3 × 10 επαναλήψεις.

7. Σταθεροποίηση ωμοπλάτης (Scapular stabilization) Ανασηκώστε τους ώμους και έπειτα πιέστε τις ωμοπλάτες προς τα κάτω και μέσα (retraction/depression). Οι κάτω ίνες του τραπεζοειδούς και οι ρομβοειδείς ελέγχουν τη στροφή της ωμοπλάτης κατά την ανύψωση. Όταν ο έλεγχος αυτός είναι ανεπαρκής, ο υπερακάνθιος μπορεί να συμπιέζεται περισσότερο. 3 × 15 επαναλήψεις.

Ασκήσεις προχωρημένης φάσης

8. Πρηνής απαγωγή (Prone Y/T/W) Ξαπλώστε μπρούμυτα και ανυψώστε τα χέρια, σχηματίζοντας διαδοχικά Υ, Τ και W. Κάθε θέση στοχεύει διαφορετικές ίνες του τραπεζοειδούς και ενισχύει τον έλεγχο της ωμοπλάτης υπό φόρτιση, μια απαραίτητη δεξιότητα για ασφαλή επιστροφή στον αθλητισμό ή στη χειρωνακτική εργασία. 3 × 10 σε κάθε θέση.

9. Side-lying external rotation Ξαπλώστε στο πλάι με τον πάσχοντα ώμο πάνω και τον αγκώνα λυγισμένο 90°. Ανυψώστε το αντιβράχιο προς την οροφή και ελέγξτε αργά την κάθοδο. Η κάθοδος (εκκεντρική φάση) είναι εξίσου σημαντική για την ενίσχυση της δύναμης του τένοντα. 3 × 15 επαναλήψεις.

Αν κατά τις ασκήσεις ο πόνος ξεπερνά τα όρια που σας έχει ορίσει ο φυσικοθεραπευτής ή δεν υποχωρεί μέσα σε 24 ώρες, μειώστε το φορτίο και ενημερώστε τον.

Ο χρόνος αποκατάστασης εξαρτάται από το μέγεθος της ρήξης, την ηλικία, τη φυσική κατάσταση του ασθενούς και την τήρηση του θεραπευτικού πλάνου. Οι παρακάτω χρονικές αναφορές είναι ενδεικτικές.

Στις πρώτες 1 έως 3 εβδομάδες ο στόχος είναι αποκλειστικά ο έλεγχος του πόνου και της φλεγμονής. Σε αυτή τη φάση αποφεύγουμε τις επώδυνες κινήσεις, αλλά δεν ακινητοποιούμε τον ώμο: η κίνηση είναι θεραπεία, εφόσον γίνεται στα σωστά όρια.

Από την 3η έως την 6η εβδομάδα η εστίαση μετατοπίζεται στην αποκατάσταση του πλήρους εύρους κίνησης. Ο ώμος αρχίζει να λειτουργεί πιο ομαλά, ο νυχτερινός πόνος συνήθως υποχωρεί και οι ασθενείς αρχίζουν να εκτελούν βασικές καθημερινές δραστηριότητες χωρίς δυσφορία.

Από την εβδομάδα 6 έως 12 μπαίνουμε στην πιο κρίσιμη φάση: την ενδυνάμωση. Η μυϊκή ισορροπία του στροφικού πετάλου αποκαθίσταται προοδευτικά, με ασκήσεις που αυξάνουν τόσο σε ένταση όσο και σε λειτουργική πολυπλοκότητα.

Η πλήρης επιστροφή του ασθενούς επιτυγχάνεται συνήθως σε 3 έως 6 μήνες, ανάλογα με τις απαιτήσεις της δραστηριότητας. Η συνέπεια στο πρόγραμμα ασκήσεων είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες.

Η συντηρητική αντιμετώπιση με φυσικοθεραπεία δίνει καλά αποτελέσματα στις περισσότερες μερικές ρήξεις υπερακανθίου. Η επιλογή του χειρουργείου εξετάζεται μόνο όταν:

• Η συντηρητική θεραπεία αποτύχει μετά από 3 έως 6 μήνες: Αυτό αφορά ασθενείς που παρά τη συστηματική φυσικοθεραπεία εξακολουθούν να έχουν έντονα συμπτώματα και λειτουργική ανεπάρκεια. Το κρίσιμο εδώ είναι να έχει εφαρμοστεί πραγματικά ένα ολοκληρωμένο πρωτόκολλο, όχι μεμονωμένες συνεδρίες.
• Η ρήξη γίνει ολική: Γι’ αυτό και η τακτική αξιολόγηση καθ’ όλη τη διάρκεια της αποκατάστασης είναι απαραίτητη.
• Υπάρχει ταυτόχρονη βλάβη άλλων τενόντων: Η ταυτόχρονη βλάβη τενόντων, π.χ. του υποπλατίου ή του υπακανθίου, αλλάζει τις ισορροπίες και μπορεί να κάνει τη χειρουργική επέμβαση αναγκαία.
• Υπάρχουν υψηλές αθλητικές ή επαγγελματικές απαιτήσεις: Σε επαγγελματίες αθλητές ή εργαζόμενους που χρησιμοποιούν εντατικά τον ώμο, η χειρουργική επιλογή μπορεί να εξεταστεί νωρίτερα, εφόσον η συντηρητική αγωγή δεν αποδίδει.

Μετά την αποκατάσταση του ασθενούς, η πρόληψη είναι εξίσου σημαντική με τη θεραπεία:

• Διατηρήστε το πρόγραμμα ενδυνάμωσης 2 έως 3 φορές την εβδομάδα: Η μυϊκή ισορροπία που χτίστηκε κατά την αποκατάσταση χάνεται αν σταματήσετε να τη συντηρείτε.
• Δώστε προσοχή στη στάση του σώματος: Ο ώμος που «πέφτει» μπροστά, μια κατάσταση συνηθισμένη σε δουλειές γραφείου, μειώνει το υπακρωμιακό διάστημα και μπορεί να αυξάνει τη συμπίεση του τένοντα.
• Αποφύγετε απότομες overhead κινήσεις χωρίς προθέρμανση: Ειδικά σε κρύο περιβάλλον ή μετά από παρατεταμένη ακινησία, ο τένοντας χρειάζεται χρόνο να «ζεσταθεί» πριν φορτιστεί.
• Κάντε τακτικό επανέλεγχο: Στο i-physio συστήνουμε σε ασθενείς με ιστορικό μερικής ρήξης έναν ετήσιο έλεγχο. Η έγκαιρη ανίχνευση νέων ευρημάτων μπορεί να βοηθήσει στην αποφυγή υποτροπών.