Τενοντίτιδα Χήνειου Πόδα

Ο πόνος στην εσωτερική πλευρά του γόνατος, λίγα εκατοστά κάτω από την άρθρωση, είναι το χαρακτηριστικό σύμπτωμα της τενοντίτιδας χήνειου πόδα. Στη διεθνή βιβλιογραφία η πάθηση αναφέρεται και ως σύνδρομο πόνου χήνειου πόδα (PAPS: Pes Anserinus Pain Syndrome).

Η πάθηση αφορά τρεις τένοντες του γόνατος, τον ραπτικό, τον ισχνό και τον ημιτενοντώδη, και τον θύλακα που βρίσκεται κάτω από αυτούς, ανάμεσα στους τένοντες και στο οστό της κνήμης. Όταν υπάρχει συσσώρευση υγρού στον θύλακα, μιλάμε για θυλακίτιδα χήνειου πόδα (ορογονοθυλακίτιδα).

Συχνά η πάθηση παραμένει αδιάγνωστη ή συγχέεται με κάκωση μηνίσκου ή αρθρίτιδα του γόνατος. Με σωστή διάγνωση και εξατομικευμένη φυσικοθεραπεία, οι περισσότεροι ασθενείς βελτιώνονται σημαντικά και επιστρέφουν στις καθημερινές τους δραστηριότητες.

Ο χήνειος πόδας (pes anserinus) είναι η κοινή κατάφυση τριών τενόντων στην προσθιοεσωτερική επιφάνεια της κνήμης, αμέσως κάτω από το γόνατο. Η ονομασία οφείλεται στο σχήμα που σχηματίζουν οι τρεις τένοντες μαζί και θυμίζει πέλμα χήνας. Οι μύες αυτοί λειτουργούν κυρίως ως καμπτήρες του γόνατος και σταθεροποιούν την άρθρωση από τις στροφικές δυνάμεις και τις πλάγιες καταπονήσεις.

Ανάμεσα στους τένοντες και στο οστό παρεμβάλλεται ένας ορογόνος θύλακας, ένα μικρό «μαξιλαράκι» που περιέχει μικρή ποσότητα υγρού και απορροφά τις τριβές. Όταν ο θύλακας ερεθιστεί ή φλεγμανθεί, εμφανίζεται θυλακίτιδα χήνειου πόδα. Όταν η βλάβη αφορά κυρίως τους τένοντες, μιλάμε για τενοντίτιδα χήνειου πόδα. Στην πράξη, οι δύο καταστάσεις συνυπάρχουν σε διάφορους βαθμούς.

Τα συμπτώματα ποικίλουν σε ένταση, αλλά έχουν κοινά χαρακτηριστικά:

• Πόνος στην εσωτερική πλευρά του γόνατος, περίπου 3 έως 5 εκατοστά κάτω από το επίπεδο της άρθρωσης, όχι στο ίδιο το γόνατο.
• Ευαισθησία στην αφή στο σημείο πρόσφυσης των τενόντων.
• Πόνος κατά το ανέβασμα ή το κατέβασμα σκάλας, κατά το σήκωμα από καρέκλα ή κατά τις στροφές του ποδιού.
• Πόνος που επιδεινώνεται με τη δραστηριότητα και υποχωρεί με ξεκούραση.
• Νυχτερινός πόνος σε πιο έντονες περιπτώσεις, κυρίως όταν τα γόνατα πιέζουν το ένα το άλλο στον ύπνο.
• Σε ορισμένες περιπτώσεις, οίδημα, ελαφρά θερμότητα ή αίσθημα καύσου στην περιοχή.

Ο πόνος αυτός συχνά συγχέεται με κάκωση του μηνίσκου, αρθρίτιδα του γόνατος ή κάκωση του έσω πλαγίου συνδέσμου, γι’ αυτό η σωστή κλινική αξιολόγηση είναι αναγκαία για την ακριβή διάγνωση.

Αν ο πόνος ξεκίνησε μετά από τραυματισμό ή συνοδεύεται από έντονο πρήξιμο μέσα στο γόνατο, πυρετό ή αδυναμία φόρτισης του ποδιού, ζητήστε ιατρική εκτίμηση.

Η τενοντίτιδα χήνειου πόδα εμφανίζεται συνήθως ως αποτέλεσμα υπερβολικής χρήσης ή επαναλαμβανόμενης τριβής. Η αιτιολογία είναι συχνά πολυπαραγοντική:

Εμβιομηχανικοί παράγοντες

• Μυϊκή ανισορροπία γύρω από το ισχίο και το γόνατο.
• Σφιχτοί, δύσκαμπτοι ισχιοκνημιαίοι μύες (οπίσθιοι μηριαίοι): ένας από τους συχνότερους παράγοντες στη διεθνή βιβλιογραφία.
• Βλαισό γόνατο (γόνατα που «μπαίνουν» προς τα μέσα) ή πλατυποδία.

Παράγοντες προπόνησης

• Εσφαλμένη τεχνική προπόνησης, έναρξη χωρίς προθέρμανση ή διατάσεις.
• Ακατάλληλα αθλητικά παπούτσια.

Συνοδές παθήσεις και παράγοντες υγείας

• Οστεοαρθρίτιδα γόνατος: η πάθηση συνυπάρχει συχνά με την οστεοαρθρίτιδα.
• Παχυσαρκία: αυξάνει το φορτίο στους τένοντες.
• Σακχαρώδης διαβήτης: έχει συσχετιστεί με την πάθηση.
• Ρευματοειδής αρθρίτιδα.
• Ρήξη έσω μηνίσκου.

Ευπαθείς ομάδες

• Δρομείς (ιδίως μεγάλων αποστάσεων).
• Αθλητές με πλάγιους βηματισμούς και απότομες αλλαγές κατεύθυνσης (ποδόσφαιρο, μπάσκετ, τένις).
• Γυναίκες με παχυσαρκία, ιδίως σε συνδυασμό με οστεοαρθρίτιδα.

Η διάγνωση γίνεται κλινικά, με λήψη αναλυτικού ιστορικού και φυσική εξέταση. Ο φυσικοθεραπευτής ή ο ιατρός ψηλαφεί το σημείο πρόσφυσης του χήνειου πόδα. Η χαρακτηριστική ευαισθησία 3 έως 5 εκατοστά κάτω από το έσω επίπεδο της άρθρωσης είναι σημαντικό διαγνωστικό εύρημα.

Αν χρειαστεί επιβεβαίωση ή αποκλεισμός άλλων παθήσεων, προτείνονται:

• Υπερηχογράφημα μαλακών μορίων: Γρήγορη και προσιτή εξέταση που μπορεί να αναδείξει υγρό ή πάχυνση του θυλάκου.
• Μαγνητική τομογραφία (MRI): Ενδείκνυται όταν υπάρχει υποψία για συνοδή παθολογία στην άρθρωση (μηνίσκος, έσω πλάγιος σύνδεσμος).
• Απλή ακτινογραφία: Για τον αποκλεισμό αρθρίτιδας ή κατάγματος.

Η φυσικοθεραπεία αποτελεί την πρώτη θεραπευτική επιλογή για την τενοντίτιδα χήνειου πόδα. Ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα αποκατάστασης στοχεύει τόσο στην ανακούφιση των συμπτωμάτων όσο και στην αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων.

Αντιφλεγμονώδη μέσα και ανακούφιση από τον πόνο

Στην οξεία φάση, ανάλογα με την εκτίμηση του φυσικοθεραπευτή, εφαρμόζονται:

• Κρυοθεραπεία (παγοθεραπεία) για τη μείωση της φλεγμονής.
• Laser υψηλής ισχύος (HILT, Hilterapia): Μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του πόνου και της φλεγμονής.
• Tecar: Αυξάνει τη θερμοκρασία των βαθέων ιστών και βελτιώνει την αιμάτωση.
• Θεραπευτικός υπέρηχος: Με αντιφλεγμονώδη και αναλγητική δράση.
• Kinesio taping για μείωση της πίεσης στον θύλακα και υποστήριξη.

Τεχνικές manual therapy

Στο i-physio εφαρμόζουμε τεχνικές manual therapy, όπως:

• Κινητοποίηση της άρθρωσης του γόνατος και του ισχίου.
• Μυοπεριτονιακές τεχνικές αποκατάστασης των ισχιοκνημιαίων.
• Τεχνικές απελευθέρωσης μαλακών μορίων στην περιοχή γύρω από το γόνατο.

Το πρόγραμμα ασκήσεων είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της αποκατάστασης. Ξεκινάμε σταδιακά, χωρίς να επιδεινώνεται ο πόνος. Τα σετ, οι επαναλήψεις και η εξέλιξη ορίζονται από τον φυσικοθεραπευτή, και οι χρονικές αναφορές είναι ενδεικτικές.

Φάση 1: Ισομετρικές ασκήσεις (εβδομάδες 0-2)

• Ισομετρική κάμψη γόνατος σε ξαπλωτή θέση: Ξαπλώστε ανάσκελα με το γόνατο ελαφρά λυγισμένο και στηριγμένο σε μια μικρή πετσέτα. Πιέστε τη φτέρνα προς το στρώμα, σφίγγοντας τους οπίσθιους μηριαίους, χωρίς να κινείτε το πόδι. Κρατήστε 5 έως 10 δευτερόλεπτα, 10 επαναλήψεις × 3 σετ.
• Ισομετρική προσαγωγή ισχίου (adductor squeeze): Ξαπλώστε ανάσκελα με τα γόνατα σε ελαφρά κάμψη. Τοποθετήστε ένα μαξιλάρι μεταξύ των γονάτων και σφίξτε για 10 δευτερόλεπτα, 10 έως 15 επαναλήψεις.

Φάση 2: Ελεγχόμενη κίνηση (εβδομάδες 2-5)

• Έκταση γόνατος σε καθιστή θέση (seated knee extension): Καθίστε σε καρέκλα και εκτείνετε αργά το γόνατο σε πλήρη έκταση, κρατήστε 3 δευτερόλεπτα και επιστρέψτε. 15 επαναλήψεις × 3 σετ.
• Ανάβαση σε σκαλοπάτι (step-up): Ανεβείτε αργά σε ένα σκαλοπάτι ύψους 10 έως 15 εκ. με το πάσχον πόδι, εστιάζοντας στον έλεγχο της κατάβασης. 10 έως 15 επαναλήψεις × 3 σετ.
• Πλάγια βήματα με λάστιχο (lateral band walk): Σε όρθια στάση, με λάστιχο αντίστασης στους αστραγάλους, κάντε αργά πλάγια βήματα. 12 επαναλήψεις × 3 σετ.

Φάση 3: Λειτουργική ενδυνάμωση (εβδομάδες 5+)

• Ημικαθίσματα (mini squats): Με έμφαση στη σωστή ευθυγράμμιση γόνατος-ποδιού. 15 επαναλήψεις × 3 σετ.
• Προβολές (lunges): Με ελεγχόμενη κατάβαση. 10 επαναλήψεις × 3 σετ ανά πόδι.
• Ισορροπία στο ένα πόδι: Σε επίπεδη επιφάνεια ή BOSU. 30 έως 45 δευτερόλεπτα × 3 επαναλήψεις.

Διατάσεις

Οι διατάσεις εστιάζουν κυρίως στους ισχιοκνημιαίους (οπίσθιους μηριαίους) και στους γαστροκνήμιους, καθώς η δυσκαμψία τους θεωρείται σημαντικός παράγοντας για την πάθηση. Γίνονται χωρίς πόνο.

• Διάταση ισχιοκνημιαίων σε ξαπλωτή θέση: Ξαπλώστε ανάσκελα και ανυψώστε το πόδι, κρατώντας το πίσω μέρος του μηρού. Κρατήστε 30 δευτερόλεπτα × 3 επαναλήψεις ανά πόδι.
• Διάταση γαστροκνημίου σε τοίχο: Σταθείτε μπροστά από έναν τοίχο και κάντε ένα βήμα πίσω με το πάσχον πόδι, κρατώντας το γόνατο ίσιο και τη φτέρνα στο έδαφος. Κρατήστε 30 δευτερόλεπτα × 3 επαναλήψεις.

Αν κατά τις ασκήσεις ο πόνος επιδεινώνεται ή δεν υποχωρεί μέσα σε 24 ώρες, μειώστε το φορτίο και ενημερώστε τον φυσικοθεραπευτή.

υχόν διαταραχές βάδισης ή μυϊκές ανισορροπίες πρέπει να αναγνωριστούν και να διορθωθούν, ώστε να μειωθεί η πιθανότητα υποτροπής. Ορισμένες πρακτικές συμβουλές:

• Ανάλυση και διόρθωση του τρόπου βάδισης και της τεχνικής τρεξίματος.
• Αξιολόγηση υποδημάτων, με πιθανή σύσταση ορθωτικών πελμάτων.
• Σταδιακή επιστροφή στην αθλητική δραστηριότητα με δομημένο πρόγραμμα.
• Σωστή προθέρμανση και αποθεραπεία πριν και μετά την άσκηση.
• Σταδιακή αύξηση της έντασης και της διάρκειας της προπόνησης.
• Διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους.
• Χρήση κατάλληλων αθλητικών παπουτσιών και έγκαιρη αντικατάστασή τους.
• Τακτικές ασκήσεις ενδυνάμωσης και διατάσεων των ισχιοκνημιαίων, του τετρακεφάλου και των μυών του ισχίου.