Ορογονοθυλακίτιδα Πτέρνας

Η ορογονοθυλακίτιδα πτέρνας (γνωστή και ως θυλακίτιδα πτέρνας, οπισθοπτερνική θυλακίτιδα ή retrocalcaneal bursitis) είναι η φλεγμονή του ορογόνου θύλακα στο πίσω μέρος της φτέρνας. Εκδηλώνεται με πόνο, πρήξιμο και ευαισθησία που κάνουν δυσάρεστη ακόμα και την καθημερινή βάδιση και υπόδηση.

Το σώμα περιέχει πάνω από 150 ορογόνους θύλακες: μικρούς σάκους γεμιστούς με ζελατινώδες υγρό που λειτουργούν ως μαξιλάρια ανάμεσα σε οστά, μύες και τένοντες, μειώνοντας τις τριβές και απορροφώντας τους κραδασμούς. Στην περιοχή της φτέρνας υπάρχουν δύο τέτοιοι θύλακες, και ο καθένας από αυτούς μπορεί να φλεγμανθεί ξεχωριστά ή ταυτόχρονα.

Ρετροκαλκανικός θύλακας (retrocalcaneal bursa)

Βρίσκεται ανάμεσα στο οστό της φτέρνας (καλκάνειο) και τον αχίλλειο τένοντα, ακριβώς πάνω από το σημείο κατάφυσης του τένοντα. Ο σκοπός του είναι να μειώνει την τριβή μεταξύ αυτών των δύο δομών κατά τη βάδιση και το τρέξιμο. Όταν φλεγμαίνει, μπορεί να διογκωθεί αρκετά σε σχέση με το φυσιολογικό μέγεθός του. Είναι από τους πιο συχνούς τύπους θυλακίτιδας πτέρνας.

Επιπολής θύλακας του αχιλλείου (υποδόριος πτερνικός θύλακας)

Βρίσκεται ανάμεσα στον αχίλλειο τένοντα και το δέρμα στο πίσω μέρος της φτέρνας. Σχετίζεται κυρίως με παπούτσια που πιέζουν και τρίβουν το πίσω μέρος της φτέρνας, και μπορεί να δημιουργήσει ένα κόκκινο, σκληρό εξόγκωμα εκεί.

Οι δύο τύποι μπορούν να συνυπάρχουν, κάτι που κάνει τα συμπτώματα εντονότερα και δυσκολότερα στην αντιμετώπιση.

Πολλοί ασθενείς με ορογονοθυλακίτιδα πτέρνας εμφανίζουν επίσης μία οστική προεξοχή στην κορυφή του πίσω μέρους της φτέρνας, ακριβώς εκεί που συνδέεται ο αχίλλειος τένοντας.

Αυτή η ανατομική παραλλαγή ονομάζεται παραμόρφωση Haglund και αποτελεί συχνό παράγοντα που συντηρεί τη φλεγμονή. Η οστική απόφυση ασκεί επιπλέον πίεση στον ρετροκαλκανικό θύλακα, ερεθίζοντάς τον χρόνια.

Η παραμόρφωση Haglund εμφανίζεται συχνότερα σε ενήλικες μέσης ηλικίας και στις γυναίκες. Συχνά το χαρακτηριστικό «γρομπαλάκι στη φτέρνα» που παρατηρούν οι ασθενείς οφείλεται ακριβώς σε αυτόν τον συνδυασμό παραμόρφωσης Haglund και διογκωμένου θύλακα.

Η θυλακίτιδα πτέρνας συνδέεται επίσης στενά με την τενοντίτιδα αχίλλειου τένοντα. Οι δύο παθήσεις μπορούν να συνυπάρχουν ή η μία να προκαλεί την άλλη, αφού μοιράζονται ανατομικά την ίδια περιοχή.

Η ορογονοθυλακίτιδα πτέρνας μπορεί να προκληθεί τόσο από επαναλαμβανόμενο μικροτραυματισμό όσο και από αιφνίδια κάκωση.

• Δραστηριότητες υψηλής επιβάρυνσης. Τρέξιμο, έντονο περπάτημα σε μεγάλες αποστάσεις, άλματα. Η θυλακίτιδα είναι συχνή σε δρομείς που αυξάνουν απότομα την προπονητική επιβάρυνση ή αλλάζουν επιφάνεια.
• Ακατάλληλα υποδήματα. Παπούτσια που σκάβουν στο πίσω μέρος της φτέρνας ή δεν παρέχουν επαρκή υποστήριξη επιβαρύνουν άμεσα τους θύλακες. Σκληρές, άκαμπτες ή φθαρμένες σόλες δεν απορροφούν τους κραδασμούς.
• Ανατομικές παραλλαγές. Παραμόρφωση Haglund, αυξημένη ποδική καμάρα (κοιλοποδία), υπερπρηνισμός ή άλλες εμβιομηχανικές ανισορροπίες.
• Συστηματικές παθήσεις. Ρευματοειδής αρθρίτιδα, ψωριασική αρθρίτιδα, ουρική αρθρίτιδα και άλλες φλεγμονώδεις ρευματικές παθήσεις. Σε αυτές η φλεγμονή μπορεί να επεκτείνεται και στους ορογόνους θύλακες.
• Άλλοι παράγοντες. Αυξημένο σωματικό βάρος, ηλικία, επαγγέλματα που απαιτούν παρατεταμένη όρθια θέση ή επαναλαμβανόμενες κινήσεις.

Ο πόνος εντοπίζεται στο πίσω μέρος της φτέρνας, πάνω από το σημείο όπου ο αχίλλειος τένοντας συναντά το οστό. Ενισχύεται με την πίεση και επιδεινώνεται κατά το περπάτημα, το τρέξιμο και την ανάβαση σε ανηφόρες ή σκάλες.

Σε ορισμένους ασθενείς υπάρχει δυσκαμψία και ευαισθησία και μετά από παρατεταμένη ανάπαυση, με τα πρώτα βήματα.

Πολλοί ασθενείς αναφέρουν επίσης δυσκολία στο να φορέσουν υποδήματα, ιδίως με παπούτσια που έχουν σκληρό ή άκαμπτο πίσω τμήμα που πιέζει ακριβώς στη φλεγμαίνουσα περιοχή.

Αν ο πόνος συνοδεύεται από πυρετό, ρίγη ή γενική αίσθηση αδιαθεσίας, απευθυνθείτε άμεσα σε γιατρό. Πρόκειται για σημεία που μπορεί να υποδηλώνουν σηπτική θυλακίτιδα, μια σπάνια αλλά σοβαρή μολυσματική μορφή που χρειάζεται αντιβιοτική αγωγή χωρίς καθυστέρηση.

Η διάγνωση της ορογονοθυλακίτιδας πτέρνας γίνεται κυρίως κλινικά. Ο φυσικοθεραπευτής ή ο ιατρός λαμβάνει αναλυτικό ιστορικό και εξετάζει την περιοχή, αναζητώντας την τυπική τριάδα πόνου, οιδήματος και ευαισθησίας στο πίσω μέρος της φτέρνας, καθώς και τον τρόπο που αυτά συμπεριφέρονται σε κίνηση και ανάπαυση.

Απεικονιστικές εξετάσεις χρησιμοποιούνται ως συμπλήρωμα:

• Υπέρηχος μαλακών μορίων. Απεικονίζει τον θύλακα και το υγρό που περιέχει, αναδεικνύει τη φλεγμονή και επιτρέπει και δυναμική εξέταση. Είναι συχνά η πρώτη απεικονιστική επιλογή.
• Ακτινογραφία. Χρήσιμη για να αναδείξει την παραμόρφωση Haglund και να αποκλείσει άλλες αιτίες οστικής φύσης.
• Μαγνητική τομογραφία. Σε επίμονες ή αδιευκρίνιστες περιπτώσεις, για λεπτομερή αξιολόγηση μαλακών ιστών και αποκλεισμό ρήξης τένοντα.

Η φυσικοθεραπεία αποτελεί τον πυρήνα της συντηρητικής αντιμετώπισης και στις περισσότερες περιπτώσεις οδηγεί σε σημαντική υποχώρηση των συμπτωμάτων.

• Ανάπαυση και τροποποίηση δραστηριότητας. Αποφυγή των επιβαρυντικών δραστηριοτήτων (τρέξιμο, άλμα, παρατεταμένη όρθια θέση) μέχρι να υποχωρήσει η φλεγμονή. Εναλλακτικές χαμηλής επιβάρυνσης (κολύμβηση, ποδηλασία) διατηρούν τη φυσική κατάσταση χωρίς φόρτιση στη φτέρνα.
• Κρυοθεραπεία. Εφαρμογή πάγου στο πίσω μέρος της φτέρνας για 15 έως 20 λεπτά, 3 έως 4 φορές την ημέρα, μειώνει τη φλεγμονή και ανακουφίζει τον πόνο. Ο πάγος τυλίγεται σε πετσέτα για να αποφευχθεί ερεθισμός του δέρματος.
• Φυσικά μέσα. Θεραπευτικός υπέρηχος, laser, ιοντοφόρεση ή μαγνητοθεραπεία για τη μείωση της φλεγμονής και την προώθηση της επούλωσης, ανάλογα με την κλινική εκτίμηση.
• Θεραπεία με κρουστικά κύματα. Σε χρόνιες ή επίμονες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως συμπλήρωμα του προγράμματος, με στόχο τη μείωση του πόνου και τη βελτίωση της ανοχής στη φόρτιση. Η καταλληλότητά της κρίνεται από τον φυσικοθεραπευτή και εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από το αν υπάρχει παραμόρφωση Haglund.
• Ορθωτικά μέσα και υποδήματα. Χρήση υποπτερνίου (heel raise/heel cup) μέσα στο παπούτσι μειώνει τη φόρτιση στον θύλακα ανυψώνοντας ελαφρά τη φτέρνα. Επιλογή παπουτσιών με μαλακό ή ανοιχτό πίσω τμήμα απαλλάσσει τον επιπολής θύλακα από την τριβή. Εξατομικευμένοι ορθωτικοί πάτοι, βάσει πελματογραφήματος, μπορούν να βοηθήσουν σε εμβιομηχανικές ανισορροπίες που συντηρούν τη φλεγμονή.
• Διατάσεις γαστροκνημίου και αχίλλειου. Βραχυμένοι, σφικτοί μύες της γάμπας αυξάνουν τη φόρτιση στον θύλακα. Ήπιες διατάσεις, χωρίς πόνο, τόσο με τεντωμένο όσο και με λυγισμένο γόνατο, αποτελούν βασικό συστατικό της αποκατάστασης.
• Τεχνικές manual therapy. Κινητοποίηση μαλακών ιστών και τεχνικές μείωσης της μυϊκής τάσης στη γάμπα και στον αχίλλειο τένοντα μπορούν να μειώσουν τον πόνο και να βελτιώσουν τη λειτουργικότητα.
• Σταδιακή αποκατάσταση φόρτισης. Καθώς υποχωρεί η φλεγμονή, εισάγονται σταδιακά ασκήσεις ενδυνάμωσης της γαστροκνημίας και αποκατάστασης της ευστάθειας, ώστε να αποφευχθεί η υποτροπή.

Σε ήπιες περιπτώσεις που αντιμετωπίζονται έγκαιρα, τα συμπτώματα υποχωρούν συνήθως σε 2-3 εβδομάδες με ανάπαυση, παγοθεραπεία και αλλαγή υποδημάτων. Σε πιο έντονες ή χρόνιες μορφές, η πλήρης αποκατάσταση μπορεί να απαιτήσει 6-12 εβδομάδες συστηματικής φυσικοθεραπείας. Η παραμόρφωση Haglund και οι συστηματικές παθήσεις παρατείνουν συνήθως τον χρόνο αποθεραπείας.